Mapa myśli, czyli jak szybko notować przed egzaminem ósmoklasisty i maturą. Poradnik dla uczniów kl. 8 i LO w Olsztynie
Przed egzaminem ósmoklasisty albo maturą materiału jest tyle, że przepisywanie notatek po raz drugi to strata cennego czasu. Uczeń, który notuje mapą myśli, od razu porządkuje wiedzę i zyskuje gotowy plan powtórek. To metoda, która sprawdza się zarówno na lekcji, jak i przy samodzielnej nauce w domu.
Dlaczego przed egzaminem warto zmienić sposób notowania?
Klasyczne notatki, zapisywane zdanie po zdaniu, dobrze sprawdzają się przy krótkich tematach. Problem pojawia się, kiedy materiału jest dużo, tak jak przed egzaminem ósmoklasisty czy maturą. Liniowa notatka rośnie do kilkudziesięciu stron, a znalezienie w niej konkretnej informacji zajmuje więcej czasu niż samo jej zapamiętanie.
Dodatkowo pełne zdania angażują głównie logiczną, lewą półkulę mózgu. Prawa półkula, odpowiedzialna za obrazy i skojarzenia, zostaje praktycznie nieużywana. To jeden z powodów, dla których wkuwanie długich notatek jest męczące i mało efektywne, nawet jeśli uczeń spędza nad nimi wiele godzin.
Mapa myśli -metoda naukowa, nie moda
Autorem metody mapy myśli jest Tony Buzan, brytyjski psycholog, który w latach siedemdziesiątych szukał sposobu na szybsze zapamiętywanie i notowanie. Zauważył, że mózg naturalnie łączy informacje w sposób nieliniowy, przez skojarzenia, a nie przez ciągi zdań ułożone jedno pod drugim.
Naukowe podstawy metody potwierdził Roger Sperry, amerykański neuropsycholog i laureat Nagrody Nobla z 1981 roku. Udowodnił on, że lewa i prawa półkula mózgu odpowiadają za różne funkcje: lewa za logikę i język, prawa za obraz całości, kolory i wyobraźnię. Tworząc mapę myśli, uczeń angażuje obie półkule jednocześnie, dzięki czemu zapamiętuje materiał trwalej i szybciej wraca do niego przy powtórkach.
Buzan zakładał, że możliwości ludzkiej pamięci są znacznie większe, niż zwykle wykorzystujemy w codziennej nauce. Kluczem do tych zasobów są słowa klucze, ponieważ każde z nich uruchamia cały kontekst skojarzeniowy związany z tematem. Dzięki temu jedno słowo na gałęzi mapy potrafi przywołać w pamięci kilka zdań z podręcznika.
Dla ucznia przygotowującego się do egzaminu to praktyczna różnica. Zamiast czytać cały rozdział, żeby przypomnieć sobie jedno zagadnienie, wystarczy spojrzeć na gałąź mapy myśli i od razu odtworzyć w pamięci powiązany z nią materiał. Im więcej razy uczeń wraca do tej samej mapy, tym szybciej działa to skojarzenie.
Jak zbudować mapę myśli z materiału na sprawdzian lub maturę?
Krok 1. W centrum kartki, ułożonej poziomo, zapisz temat lub dział, na przykład nazwę epoki literackiej albo działu z chemii. Zaznacz go wyraźnie, kółkiem lub kolorem.
Krok 2. Wyznacz grubą kreską główne gałęzie, czyli kluczowe podtematy działu. Przy powtórkach maturalnych dobrze sprawdza się podział na zagadnienia z arkusza egzaminacyjnego.
Krok 3. Od głównych gałęzi poprowadź cieńsze rozgałęzienia ze szczegółami, datami, wzorami czy przykładami.
Krok 4. Na każdej gałęzi zapisuj pojedyncze słowa klucze lub krótkie frazy, drukowanymi literami, ułożone poziomo. Unikaj przepisywania całych zdań z podręcznika.
Krok 5. Wprowadź stały kod kolorów, na przykład jeden kolor na definicje, inny na przykłady, jeszcze inny na zagadnienia problematyczne, które wymagają dodatkowej powtórki.
Gotowa mapa mieści się zwykle na jednej lub dwóch stronach i pozwala ogarnąć cały dział jednym spojrzeniem, zamiast kartkować kilkanaście stron zeszytu.
Przykład: mapa myśli przed egzaminem ósmoklasisty z języka polskiego
Załóżmy, że uczeń powtarza lekturę przed egzaminem. W centrum kartki zapisuje tytuł utworu. Główne gałęzie to: BOHATEROWIE, WYDARZENIA, MOTYWY, KONTEKST HISTORYCZNY i WNIOSKI. Na gałęzi BOHATEROWIE wystarczą imiona i po jednym słowie opisującym cechę charakteru. Na gałęzi MOTYWY, pojedyncze hasła, na przykład przyjaźń, zdrada, dorastanie. Taka mapa, zrobiona po lekturze jednej książki, staje się gotową bazą do powtórki tuż przed egzaminem, bez ponownego przeglądania całej lektury.
Ten sam schemat, czyli temat centralny i kilka stałych kategorii gałęzi, sprawdza się też przy powtórkach z historii, biologii czy geografii, gdzie materiału do zapamiętania jest szczególnie dużo.
Licealista przygotowujący się do matury rozszerzonej z biologii może zbudować mapę myśli dla całego działu, na przykład „Genetyka”. W centrum kartki zapisuje nazwę działu, a główne gałęzie to: POJĘCIA PODSTAWOWE, PRAWA DZIEDZICZENIA, MUTACJE, ZASTOSOWANIA. Każda gałąź rozgałęzia się dalej na konkretne prawa, wzory czy przykłady zadań maturalnych. Taka mapa, uzupełniana przez cały rok szkolny, staje się gotowym planem powtórek na ostatnie tygodnie przed egzaminem, kiedy czasu na czytanie całego podręcznika po prostu nie starcza.
Mapa myśli jako narzędzie systematycznych powtórek
Największą siłę mapa myśli pokazuje przy powtórkach rozłożonych w czasie. Warto wracać do materiału zaraz po lekcji, następnego dnia, po tygodniu, po miesiącu i ponownie bliżej egzaminu.
Przy każdej powtórce uczeń rysuje mapę od nowa, z pamięci, bez podglądania poprzedniej wersji. Dopiero potem porównuje obie wersje i uzupełnia braki, pogrubia najważniejsze gałęzie i dodaje kolory tam, gdzie wcześniej ich zabrakło. Dzięki temu widać dokładnie, które fragmenty materiału są już opanowane, a które wymagają jeszcze pracy. To duża oszczędność czasu w porównaniu z ponownym czytaniem całego podręcznika od pierwszej do ostatniej strony.
Aplikacje cyfrowe czy mapa odręczna, co wybrać przed egzaminem
Odręczna mapa myśli sprawdza się najlepiej przy pierwszym kontakcie z materiałem, ponieważ samo rysowanie i dobieranie słów klucz wspomaga zapamiętywanie. Aplikacje do tworzenia map myśli, na przykład popularne narzędzia online, przydają się później, kiedy trzeba uporządkować notatki z wielu lekcji w jednym miejscu, dodać zdjęcia albo połączyć tematy hiperłączami.
Dobrym rozwiązaniem jest łączenie obu form: pierwsza wersja mapy na kartce podczas nauki, a cyfrowa wersja jako uporządkowane podsumowanie przed samym egzaminem. Wersja cyfrowa ma dodatkową zaletę, bo łatwo ją powiększyć, zmienić kolejność gałęzi albo udostępnić koledze z klasy do wspólnej powtórki.
Częste błędy przy notowaniu mapą myśli przed egzaminem
Najczęstszy błąd to zapisywanie na gałęziach całych zdań zamiast pojedynczych słów kluczy. Taka mapa wygląda efektownie, ale w praktyce działa jak zwykła notatka i traci swoją główną zaletę, czyli szybkość odczytu.
Drugi błąd to zbyt duża liczba głównych gałęzi, przez co mapa robi się nieczytelna. Materiał warto pogrupować w cztery, pięć głównych kategorii, a dopiero w nich rozwijać szczegóły.
Trzeci błąd to robienie mapy tylko raz, bez powtórek. Sama mapa myśli, narysowana jednorazowo i odłożona do zeszytu, daje dużo mniejszy efekt niż mapa odtwarzana z pamięci kilka razy w regularnych odstępach.
Jak Akademia efektywna-nauka.pl w Olsztynie uczy szybkiego notowania i pamięci
Uczniowie klasy 8 i liceum na kursach Akademii efektywna-nauka.pl w Olsztynie ćwiczą szybkie czytanie, techniki zapamiętywania i metody notowania, które realnie przydają się przy nauce do egzaminu ósmoklasisty i matury.
Jeden z rodziców opisał to tak: „Pan Tomek zainteresował mojego nastolatka nauką i wzmocnił jego samopoczucie. Gorąco polecam.”
W opinii wielu rodziców Akademia efektywna-nauka.pl to jedyne takie miejsce w Olsztynie, gdzie dzieci uczą się myśleć.
Absolwenci kursów Akademii, którzy oprócz technik notowania ćwiczą też szybkie czytanie, czytają nawet dwa do pięciu razy szybciej i z lepszym zrozumieniem, co bezpośrednio przekłada się na czas potrzebny do powtórki przed egzaminem.
Pełna oferta kursów dla klasy 8 i liceum dostępna jest na stronie Akademii. Zapraszamy również na bezpłatną lekcję pokazową, na której uczeń pozna metodę mapy myśli w praktyce.
Korzyści, które rodzice zauważają najczęściej
Nastolatek, który regularnie notuje mapą myśli i ćwiczy techniki zapamiętywania, zwykle zyskuje kilka konkretnych rzeczy:
- krótszy czas powtórek przed sprawdzianem, egzaminem ósmoklasisty czy maturą,
- łatwiejsze wyłapywanie związków między faktami, datami i pojęciami z różnych lekcji,
- większą samodzielność w nauce, bo notatka staje się gotowym planem powtórki, a nie tylko zapisem lekcji,
- mniej stresu związanego z nawałem materiału, bo widać dokładnie, ile jeszcze zostało do przerobienia,
- jedną, uniwersalną metodę notowania, którą można stosować od pierwszej klasy liceum aż po studia.
Te efekty są szczególnie widoczne w okresach intensywnej nauki, kiedy liczy się nie tylko wiedza, ale też tempo, w jakim uczeń potrafi ją przyswoić i powtórzyć.
Najczęstsze pytania rodziców
Czy metoda mapy myśli pomoże przy nauce do egzaminu ósmoklasisty z każdego przedmiotu?
Tak, sprawdza się zarówno przy historii i polskim, jak i przy matematyce czy przyrodzie, ponieważ pozwala uporządkować wzory, daty i pojęcia w jednym, czytelnym schemacie.
Ile czasu zajmuje nauczenie się tej metody?
Pierwsze mapy zajmują nieco więcej czasu, ale już po kilku próbach uczeń notuje nimi szybciej niż w tradycyjny sposób.
Czy mapa myśli zastąpi powtórki z podręcznika?
Nie zastępuje podręcznika, ale znacznie skraca czas powtórek, bo zamiast czytać cały rozdział, uczeń szybko odtwarza strukturę tematu.
Czy licealista może stosować mapę myśli razem z fiszkami?
Tak, obie metody dobrze się uzupełniają. Fiszki pomagają zapamiętać pojedyncze fakty, a mapa myśli pokazuje, jak te fakty łączą się w większą całość.
Czy nastolatek, który nie lubił dotąd notować, poradzi sobie z tą metodą?
Tak, mapa myśli jest zwykle łatwiejsza i szybsza niż tradycyjne notatki, dlatego często odpowiada właśnie uczniom, którzy dotąd unikali notowania.
Czy warto zacząć uczyć się tej metody dopiero tuż przed egzaminem, czy lepiej wcześniej?
Zdecydowanie warto zacząć wcześniej, najlepiej na początku roku szkolnego, żeby metoda zdążyła wejść w nawyk, zanim przyjdzie czas intensywnych powtórek przed egzaminem.
Moje dziecko ma bardzo napięty plan zajęć. Czy nauka mapy myśli to dodatkowe obciążenie?
Na początku to chwila dodatkowej pracy, żeby poznać metodę, ale w kolejnych tygodniach czas potrzebny na notowanie i powtórki wyraźnie się skraca, więc w praktyce mapa myśli odciąża plan nauki, a nie go obciąża.
Czy mapa myśli pomoże też przy ustnym egzaminie z języka obcego?
Tak, dobrze sprawdza się przy zapamiętywaniu słownictwa tematycznego i typowych zwrotów, które łatwiej przywołać w pamięci, kiedy są zapisane w logicznych grupach, a nie na długiej liście.
Przyjdź z nastolatkiem i poznaj trenerów Akademii efektywna-nauka.pl w Olsztynie, którzy nauczą go notować mądrzej.
Ireneusz Górski, trener z ponad 1000 godzinami przeprowadzonych kursów efektywnej nauki i koncentracji. Dyrektor i założyciel Akademii efektywna-nauka.pl w Olsztynie. Absolwent prestiżowych studiów MBA Executive GFKM (2006), doświadczony trener HR i ekspert biznesowy ACDI/VOCA Firm 2000 (PWC), wcześniej dziennikarz, wydawca. Prywatnie tenisista, narciarz i żeglarz.
