Skuteczność uczenia się
Rady i sugestie dla uczniów i nauczycieli w dzisiejszej szkole
Activity Based Learning (ABL) oznacza połączenie aktywności fizycznej z zaangażowaniem możliwie wszystkich zmysłów i całego układu umysł-ciało w procesie uczenia się.
Przybywa coraz więcej dowodów na to, że uczenie się “całym sobą”, z wykorzystaniem wszystkich danych nam możliwości ciała, ducha i umysłu jest o wiele bardziej efektywne, niż uczenie się poprzez samo tylko uczestnictwo w lekcji (wykładzie), czytanie podręcznika czy korzystanie z programów audiowizualnych. Właściwie dobrana aktywność ruchowa i własne doświadczenie przynoszą o wiele lepsze efekty niż bierne słuchanie nauczyciela, ślęczenie nad podręcznikiem, oglądanie programu telewizyjnego czy siedzenie przed komputerem.
To dlatego dzieci są mistrzami uczenia się. Dzieci uczą się najchętniej w ruchu, całym ciałem i wszystkimi zmysłami. Skuteczność tej metody sprawdza się również w świecie dorosłych. Jakość uczenia się spada, jeśli oddzielamy umysł od ciała, zapominamy o ciele (aktywności fizycznej) i używamy tylko jednej, racjonalnej i świadomie kontrolowanej części mózgu
Ruch fizyczny usprawnia działanie umysłu. Część mózgu odpowiedzialna za ruchy motoryczne naszego ciała (motor cortex) sąsiaduje bezpośrednio z częścią wykorzystywaną w procesach myślenia i rozwiązywania problemów
Zaznaczmy jednak wyraźnie: samo poderwanie uczniów z miejsc i zaangażowanie ich w zabawę ruchową nie poprawi automatycznie wyników uczenia. Nie. Dopiero wzbogacenie wysiłku intelektualnego o gimnastykę ciała i uruchomienie wszystkich zmysłów wywrze największy efekt.
Komponenty tego systemu łatwo zapamiętać akronimem SIWA. Optymalne, najwyższej jakości uczenie się zachodzi wtedy, kiedy jednocześnie, na zasadzie pełnej integracji wykorzystujesz następujące kanały:
-
Somatyczny - Uczysz się w ruchu i robiąc coś. Ciało i umysł to JEDNO. Jeden i ten sam fantastyczny układ – z niezwykle sprawnym elektrochemicznym i biologicznym sprzężeniem zwrotnym. Ciało jest umysłem, umysł jest ciałem
-
Intelektualny - Uczysz się rozwiązując problemy i angażując twórcze myślenie. Skuteczność uczenia się zależy niepomiernie od tego, co robisz w swoim umyśle, angażując całą inteligencję, aby zrozumieć doświadczenie, stworzyć związki i połączenia, nadać sens i znaczenie, ustalić wartość i przydatność nowych informacji, i nakreślić plany ich wykorzystania. W ten sposób przez zintegrowanie aktów myślowych, fizycznych, emocjonalnych i intuicyjnych nadajemy doświadczeniu własny, osobisty sens. Doświadczenie zmienia się wtedy w wiedzę, wiedza w zrozumienie, a to ostatnie (mamy nadzieję) w mądrość. Uczenie się winno mieć pewną intelektualną głębię, inaczej staje się szablonowe, z powierzchownym lub pozornym błyskiem, niknącym przy pierwszym zderzeniu z rzeczywistością
-
Wizualny - Uczysz się obserwując i rysując. Mózg myśli obrazami, a większość ludzi to wzrokowcy. Wzrokowcy uczą się najlepiej widząc przykłady z realnego życia, patrząc na diagramy, wykresy, mapy myśli, ikony i obrazki, i rysując lub wykonując trójwymiarowe modele nowych informacji i ich znaczeń. Wykorzystując wyobraźnię zwiększasz skuteczność działania pamięci krótkoterminowej średnio o 12%, a długoterminowej dostępnej aż o 26%.
-
Audialny - Uczysz się słuchając i mówiąc. W naszych pradziejach był to
-
podstawowy i jedyny sposób uczenia się – mity, baśnie i epiczne historie przekazywano z pokolenia na pokolenie ustnie. Porównaj Beowulf, Iliada i Odyseja Homera, Gilgamesz i wiele innych. Tradycja mówiona wymagała również wzbogacania przekazu ustnego o elementy dramatu, muzyki i różnorodność emocji; dodatkowo pobudzona wyobraźnia zwiększała niepomiernie skuteczność zapamiętywania. Starożytni Grecy zachęcali do uczenia się poprzez czynny dialog. Ich filozofią było: jeśli chcesz nauczyć się czegoś lepiej, mów! Mów o tym nieprzerwanie. Gutenberg sprawił, ze staliśmy się “cichymi czytaczami”. Element słuchowy zniknął z procesu uczenia się, dobity finalnie powszechnym “Cisza proszę!, wszechwładnie panującym w klasach, salach wykładowych i bibliotekach
WSKAZÓWKI METODYCZNE
Zaangażowanie fizyczne uczniów osiąga się, jeśli
· Zbudujesz model procesu lub procedury
· Dotkniesz fizycznie elementów procesu lub procedury
· Zrobisz duży piktogram lub prosty rysunek
· Przedstawisz w formie scenicznej omawiany proces, system lub koncepcje
· Omówisz swoje doświadczenie i zastanowisz się nad nim (pogłębisz je refleksyjnie)
· Zaangażujesz się w symulację, gry edukacyjne itp.
· Wyjedziesz w plener, po czym opiszesz, narysujesz i omówisz to, czego się nauczyłeś.
· Zrobisz wywiady z ludźmi poza szkołą
· Stworzysz aktywne ćwiczenia w grupach, dla całej klasy
Zaangażowanie słuchowe uczniów osiąga się, jeśli
· Głośno przeczytasz tekst z podręcznika lub ekranu komputera
· Zadasz pytania refleksyjne
· Zasugerujesz własne nagranie słów kluczowych, opisu procesu, definicji lub procedury
· Ujmiesz nowy materiał w formę interesującej historii/bajki
· Zachęcisz do ćwiczeń parami, ze szczegółową opowieścią o tym ,czego się nauczyłeś i jak to zamierzasz wykorzystać w praktyce
· W czasie ćwiczeń zachęcisz do głośnego szczegółowego opisywania tego, co teraz robisz
· Zachęcisz do rapowania, układania rymowanek i wierszyków związanych z nowym tematem
· Ćwicząc w grupach, w czasie rozwiązywania problemów lub przy planowaniu długofalowym, zachęć do nieprzerwanego mówienia o tym (możesz to również nagrywać, aby łatwiej wyłapać nośne pomysły)
Zaangażowanie wizualne uczniów osiąga się, jeśli
· Używasz obrazowego języka, bogatego w metafory i porównania
· Ilustrujesz graficznie to, o czym mówisz
· Wykorzystujesz 3-wymiarowe modele
· Posługujesz się udramatyzowaną mową ciała
· Opowiadasz żywe, zajmujące historie
· Uczniowie rysują własne piktogramy i ilustracje
· Często wyjeżdżasz w plener
· Zadajesz oryginalne ćwiczenia wyobrażeniowe
Zaangażowanie intelektualne uczniów osiąga się, jeśli
· Dajesz do rozwiązania problemy z rzeczywistego świata
· Analizujesz doświadczenie
· Planujesz strategicznie
· Generujesz twórcze pomysły
· Szukasz i wybierasz stosowne informacje
· Formułujesz pytania
· Tworzysz modele myślowe
· Wykorzystujesz nowe pomysły w swojej pracy
· Nadajesz osobiste znaczenie nowym informacjom
· Zastanawiasz się nad konsekwencjami (rozważasz skutki)
Jak to działa w praktyce?
Optymalizacja uczenia się ma miejsce przy zaangażowaniu wszystkich kanałów SIWA jednocześnie. Na przykład uczysz się patrząc na prezentację wizualną (W), ale nauczyłbyś się znacznie więcej, robiąc coś w trakcie tej prezentacji (S), mówiąc czego się uczysz (A) i obmyślając sposoby wykorzystania nowej wiedzy w praktyce (I). Albo: znacznie zwiększysz skuteczność twórczego rozwiązywania problemów, jeśli w trakcie ćwiczeń będziesz miał okazję do ręcznej manipulacji (S), w efekcie której stworzysz 3-wymiarowy model (W), komentując przy tym głośno to, co właśnie robisz (A).
Cztery fazy uczenia się
Cykl uczenia się ludzkiego mózgu obejmuje cztery fazy:
1. Przygotowanie
a. wejście w odpowiedni stan umysłu
b. pobudzenie zainteresowania
2. Prezentacja. Pierwsze spotkanie z nową tematyką lub umiejętnościami
3. Ćwiczenia. Zintegrowanie wiedzy lub nabytych umiejętności
4. Praktyka. Wykorzystanie nowej wiedzy/umiejętności w sytuacjach codziennego życia
Ten prosty 4-fazowy cykl uczenia się ma charakter uniwersalny. Sprawdza się zawsze i wszędzie, bez względu na przedmiot, zakres i charakter zdobywanej wiedzy czy wiek uczącego się Co więcej, brak nawet jednej z tych faz, bez względu na formę, sprawia, ze prawdziwe uczenie się nie ma miejsca (inaczej: skuteczne uczenie się nie zachodzi.
Oto dlaczego!
Cztery powody nieskutecznego uczenia się i co z tym zrobić
1. Niewłaściwe przygotowanie
Tu tworzą się pierwsze bariery spowalniające lub wręcz uniemożliwiające szybkie i efektywne uczenie się. Tworzą je brak otwartości na zmiany i gotowości do nauczenia się czegoś nowego, brak informacji o korzyściach wynikających z nauki, niewielkie zainteresowanie przedmiotem i szereg zakodowanych w podświadomości negatywnych odczuć związanych z uczeniem się, płynące z doświadczeń z przeszłości. Te ostatnie to przeświadczenia, że nauka to kara, coś bardzo nudnego, co wiąże się z upokorzeniem albo uciążliwym stresem.
Jak to poprawić
Cele fazy Przygotowanie to rozbudzić zainteresowanie ucznia, wzbudzić pozytywne emocje w związku z czekając go lekcją i wprowadzić go we właściwy stan optymalnego uczenia się. Tworzy się to przez:
2. Pozytywne sugestie
· Określenie korzyści płynących z nauki
· Jasne, znaczące cele
· Pobudzenie ciekawości
· Właściwe środowisko zewnętrzne, psychiczne (emocjonalne) i społeczne
· Rozwianie obaw
· Usunięcie barier, hamujących skuteczne uczenie
· Postawienie interesujących pytań i problemów
· Pełne zaangażowanie ucznia od początku
3. Słaba prezentacja
Zawsze jest taka, jeśli nie angażuje w pełni słuchacza, a sposób prezentacji do niego nie trafia. Jeśli słuchacz traktowany jest jako bierny odbiorca, a nie aktywny twórca, wykorzystujący indywidualny styl uczenia się. Kinestetyk i czuciowiec, uczący się w ruchu niewiele wyniesie z długiego wykładu (na którym mówi tylko wykładowca), jeśli nie dostanie nic do zrobienia.
Jak to poprawić
Cele fazy Prezentacji to zapoznać ucznia z nowym materiałem w sposób, który będzie dla niego interesujący, radosny, zgodny z jego własnymi strategiami uczenia się i angażujący w pełni wszystkie zmysły. Osiąga się to przez:
· Partnerskie dzielenie się wiedzą i nie konkurencyjne testy wstępne
· Obserwacje zjawisk w rzeczywistym świecie
· Pełne zaangażowania ciała i umysłu
· Prezentacje interaktywne
strona główna /
